Paden naar posttraumatische groei

Paden naar posstraumatische groei

Leonard Cohen zong zo mooi ‘’there’s a crack in everything, thats how the light gets in’’ en in dit prachtige metaforische deel van zijn tekst vat hij vrijwel geheel samen wat de betekenis is van posttraumatische groei.

BESCHRIJVING

1 Inleiding
2 Geschiedenis
3 Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
4 (Neuro)biologische aspecten
Inleiding

Inleiding

Niet alleen militairen komen in aanraking met geweld of worden blootgesteld aan traumatische gebeurtenissen. Al sinds mensenheugenis wordt de mens geconfronteerd met oorlogen, ongelukken, natuurrampen, ziekten, medische complicaties, overlijden en fysiek, seksueel of emotioneel misbruik. Volgens Van der Hart (1992) is van een traumatische ervaring sprake, wanneer de persoon een voor hem of haar schokkende gebeurtenis direct heeft meegemaakt, daarvan getuige is geweest of erover gehoord heeft en daarop met intense angst en persoonlijke machteloosheid heeft gereageerd. Als een gebeurtenis overweldigende negatieve emoties oproept, kan de persoon in kwestie die gebeurtenis niet aan. In plaats daarvan dissocieert hij of zij die emoties, of zelfs de gehele herinnering. De gedissocieerde herinnering aan de gebeurtenis blijft echter op onbewust niveau werkzaam.

Hart, O. van der (1992). Trauma, dissociatie en hypnose (2e druk). Amsterdam: Swets en Zeitlinger.

Inleiding
Geschiedenis

Geschiedenis

Volgens Vermetten, Kleber en Van Het Hart (2012) bevat de geschiedenis van trauma een aantal kenmerkende punten, namelijk: een terugkerend patroon van ontkenning. Klachten zag men vaak niet als gevolg van een traumatische oorzaak, maar werden eerder toegeschreven aan erfelijkheid, aanstellerij, behalen van ziektewinst en de al bestaande conflicten in de psyche. Tevens was/is er de voortdurende strijd tussen de vraag of posttraumatische stress een organische of psychische oorsprong heeft. Lange tijd werden alle vormen van trauma over één kam geschoren. Hierdoor werden bijvoorbeeld evidence-based behandelingsmethoden voor eenvoudige PTSS ook gebruikt bij complexe gevallen.

Joseph, S. (2012). De kracht van tegenslag, sterker worden door de keerpunten in ons leven. Utrecht: Bruna Uitgevers bv.

Vermetten, E. Kleber, R.J. & Hart, O. van der (2012). Handboek posttraumatische stressstoornissen. Utrecht:

De Tijdstroom uitgeverij.

Geschiedenis
Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Het is essentieel dat een traumatische ervaring opgenomen kan worden in het levensverhaal. Deze integratie kan een grote opgave zijn en bij mensen die hier niet toe in staat zijn, stagneert de verwerking en kan er een (PTSS) ontwikkelt worden. Of dit gebeurt, hangt volgens Rümke (2011) af van de ernst en duur van het trauma, de omstandigheden, de stabiliteit van de persoonlijkheid en de steun van de omgeving. Een gebeurtenis kan accuut, onverwachts en eenmalig optreden, zoals bij het meemaken van een ongeluk of een beroving. Dit soort trauma noemt men type 1 trauma. Ervaringen die over langere tijd plaatsvinden en het slachtoffer extreem machteloos maken, zoals oorlogservaringen, mishandeling, emotionele verwaarlozing, seksueel misbruik en langdurig gevangenschap in slechte omstandigheden, noemt men type 2 trauma. Dit type heeft mogelijk effect op de ontwikkeling, wat kan resulteren in bijvoorbeeld persoonlijkheidsproblematiek. Dit brengt ons binnen het domein dat complexe (C)-PTSS wordt genoemd.

Rümke, A. (2011). Verkenningen in de psychiatrie, een holistische benadering (3e druk). Zeist: Uitgeverij Christofoor.

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
(Neuro)biologische aspecten

(Neuro)biologische aspecten

Trauma kan ons hele organisme beïnvloeden en een behandeling enkel gericht op een psychische stoornis gaat hier aan voorbij. In traumasporen (2016) kunnen we lezen dat het sympathische zenuwstelsel (SZS) zorgt voor het verbruik van energie en verantwoordelijk is voor de activatietoestand, inclusief vecht- of vluchtreacties. Het parasympatische stelsel (PZS) zorgt voor het behoud van energie. Als het SZS het gaspedaal van het lichaam is dan is het PZS de rem. Levine (2011) geeft aan dat een traumatische ervaring vergeleken kan worden met het volledig intrappen van het gaspedaal en tegelijkertijd keihard remmen. Dit zorgt voor een enorme turbulentie van energie in het lichaam wat in het zenuwstelsel geladen blijft en ons lichaam en geest schade toebrengt. Volgens Levine is onze neocortex één van de redenen waarom de mens deze energie niet makkelijk kan loslaten. Dit rationele deel van onze hersenen is zo krachtig, dat het door angst en overmatige beheersing instinctieve reacties kan belemmeren. Hij geeft aan dat we jarenlang kunnen praten over ervaringen, de gebeurtenissen herbeleven en uiting kunnen geven aan emoties, maar zolang de achtergebleven energie niet wordt losgelaten blijft men in het trauma hangen.

Kolk, B. van der. (2016). Traumasporen, het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen (2e druk). Eeserveen: Uitgeverij Mens.

Levine, P. (2011). De stem van je lichaam, trauma's helen met je lichaam als gids. Haarlem: Uitgeverij Altamira.

(Neuro)biologische aspecten
1 Psychologische reacties
2 Sociaal-maatschappelijke aspecten
3 Reguliere behandelingsmethoden
4 Zorgen en mythes
Psychologische reacties

Psychologische reacties

Tijdens de gebeurtenis zijn de reacties vaak schrik, ongeloof en ontreddering. De vele symptomen van een PTSS kunnen in drie categorieën onderverdeeld worden, namelijk:

Hyperactivering: angst, extreme schrikreacties, irritaties, slecht slapen, alertheid, prikkelbaar, concentratieproblemen, agressief gedrag en fysiek steeds op de hoede voor gevaar zijn.

Dwangmatige herbeleving: flashbacks, nachtmerries, beelden en recreëren van traumatische scenes. Vervlakking: afstompen, verdoving, verlamming, onverschillig, interesse verlies, emotioneel afstandelijk, passief, opgeven van de strijd, vermijdingsgedrag, vervreemding, geheugenverlies, dissociatie, existentiële crisis en het werkelijkheidsbeeld wordt vertekend, met als gevolg depersonalisatie, derealisatie en een gewijzigd tijdsbesef.

Verder zijn er afwisselend gevoelens van schuld, schaamte, hulpeloosheid en depressiviteit. Al deze reacties en symptomen kunnen per individu en per trauma anders tot uiting komen.

Psychologische reacties
Sociaal-maatschappelijke aspecten

Sociaal- maatschappelijke aspecten

Hoe een individu zijn trauma verwerkt is sterk afhankelijk van hoe de samenleving, beïnvloed door de cultuur en politiek, er op dat moment tegenaan kijkt. Het fenomeen transgenerationeel trauma is de overdracht van emotionele, fysieke of sociale pijn van een ouder naar zijn kind(eren). Alles aan ons is gericht op samenwerking binnen een sociaal systeem en onderzoek toont aan dat mensen met een sterke verbondenheid zich het gezondst voelen. Dit is onze krachtigste overlevingsstrategie en juist dit wordt aangetast door de meeste vormen van psychisch leed. Mensen zijn sociale dieren en volgens van der Kolk (2016) gaan traumatische problemen gepaard met het onvermogen om met anderen om te gaan, nergens bij te passen of toe behoren. Tick (2014) noemt PTSS zelfs een posttraumatische sociale stoornis, waarbij de hechting aan het leven en de sociale omgeving ernstig verstoord zijn. Sociale steun is een biologische noodzaak en moet volgens van der Kolk de ruggengraat vormen van alle maatregelen en behandelingen.

Kolk, B. van der. (2016). Traumasporen, het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen (2e druk). Eeserveen: Uitgeverij Mens.

Tick, E. (2014). Warrior's return, restoring the soul after war. Boulder: Sounds True.

Sociaal- maatschappelijke aspecten
Reguliere behandelingsmethoden

Reguliere (effectief bewezen) behandelingsmethoden

De psychiatrie en psychologie groeiden op in de schaduw van de geneeskunde en zijn voor behandelingen van de psyche hetzelfde model van diagnose en behandeling gaan gebruiken. Dit wordt ook wel het oorzaak-gevolgmodel of medisch model genoemd. Men richt daarbij de aandacht uitsluitend op problemen, beperkingen en tekortkomingen. Er zijn heel wat evidence-based behandelingen, maar er is een groot deel slachtoffers die ook na deze behandelingen klachten over houden en te horen krijgen dat ze uitbehandeld zijn. Enkele pioniers op het gebied van trauma trachten steeds duidelijk te maken dat deze evidence based interventies zoals cognitieve gedragstherapie, blootstellingstherapie en gebruik van medicatie, niet altijd voor iedereen werken en soms zelfs meer schade aanricht.

Reguliere (effectief bewezen) behandelingsmethoden
Zorgen en mythes

Zorgen en mythes

Volgens Levine (2011) en Van der Kolk (2016) is het bij veel therapieën een valkuil dat ze zich richten op het herbeleven van traumatische herinneringen. Hierbij wordt men aangespoord traumatische herinneringen op te halen en de emoties zoals angst, verschrikking, woede en verdriet af te reageren. Deze cathartische benaderingen schieten volgens hen tekort, omdat ze gevoelens van hulpeloosheid kunnen versterken, de cliënt kunnen overspoelen en kunnen zorgen voor ineenstorting en hertraumatisering. De focus op herstel van de schade en pathologie, zorgt volgens (Bannink 2014) voor een aantal mythes over trauma, namelijk: iedereen die traumatische ervaringen heeft, zal een PTSS ontwikkelen, je moet in psychotherapie om te kunnen genezen van een posttraumatische stress(stoornis), de enige effectieve behandeling voor PTSS is langdurige psychotherapie en trauma kent alleen negatieve gevolgen.

Bannink, F. (2014). Posttraumatisch succes, optimaal functioneren met positieve psychologie en oplossingsgerichte therapie. Amsterdam: Pearson Assesment and information bv.

Kolk, B. van der. (2016). Traumasporen, het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen (2e druk). Eeserveen: Uitgeverij Mens.

Levine, P. (2011). De stem van je lichaam, trauma's helen met je lichaam als gids. Haarlem: Uitgeverij Altamira.

Zorgen en mythes
1 Een stap naar transformatie
2 Posttraumatische groei
3 Trauma nader verkend
4 Integrale visie op trauma
Een stap naar transformatie

Een stap in de richting van transformatie

Volgens Van der Kolk (2016) en Levine (2016) zijn trauma’s een onontkoombaar feit, maar hoeven geen levenslange veroordeling te zijn. Volgens hen kunnen trauma’s niet alleen worden genezen, maar kunnen ze met de juiste begeleiding en ondersteuning transformerend werken. Levine geeft aan dat het de hel op aarde kan zijn, maar een verwerkt trauma is een geschenk van de goden. Het kan de drijvende kracht zijn achter een psychologisch, sociaal en spiritueel ontwaken. Zoals Maslow ooit aangaf, zijn het de belangrijkste leerervaringen in het menselijk leven, zoals ingrijpende gebeurtenissen, die mensen dwingen om een nieuwe kijk op het leven te ontwikkelen. Ook volgens De Jongh (2011) worden uit de chaos in onszelf alle nieuwe kansen geboren en als men volgens Yalom (2001) de dood werkelijk onder ogen ziet, worden mensen doorgaans aangezet om echt serieuze vraagtekens te zetten bij hun levensdoelen.

Kolk, B. van der. (2016). Traumasporen, het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen (2e druk). Eeserveen: Uitgeverij Mens.

Jongh, de F. (2011). Sprookjes en hun innerlijke wijsheid. Vierhouten: Centrum Vierhouten.

Levine, P. (2016). De tijger ontwaakt, traumabehandeling met lichaamsgericht therapie (9e druk). Haarlem: Uitgeverij Altamira.

Yalom, I. (2001). Therapie als geschenk. Amsterdam: Uitgeverij Balans.

Een stap in de richting van transformatie
Posttraumatische groei

Posttraumatische groei (PTG)

Tedeschi en Calhoun stellen dat veel mensen op een gegeven moment in staat zijn om te reflecteren op hun eigen proces van het omgaan met traumatische ervaringen. Zij onderscheiden vijf domeinen, waarbinnen PTG ervaren kan worden, namelijk: verdieping van de relatie met anderen, ontdekking van nieuwe mogelijkheden, bewustwording van persoonlijke kracht en talenten, toename van spiritueel besef en een toename van waardering van het leven (Bannink, 2014). Het is alleen volgens Bannink belangrijk te beseffen, dat trauma niet iets positiefs is en dat niet iedereen altijd een vorm van groei meemaakt. Tedeschi en Calhoun geven belangrijke waarschuwingen als het gaat om PTG: het is altijd het resultaat van coping met het trauma, niet van het trauma zelf en de focus op groei mag niet ten koste gaan van empathie voor de pijn en het lijden.

Bannink, F. (2014). Posttraumatisch succes, optimaal functioneren met positieve psychologie en oplossingsgerichte therapie. Amsterdam: Pearson Assesment and information bv.

Posttraumatische groei (PTG)
Trauma nader verkend

Trauma nader verkend

Het gegeven van persoonlijke en spirituele groei na lijden is niet iets nieuws, maar is al duizenden jaren oud. De lessen van veel spirituele tradities, zoals het hindoeïsme, boeddhisme, taoïsme, islam en christendom, bevatten elementen van de potentieel transformatieve kracht van lijden. De poging de betekenis van menselijk leed te begrijpen, is ook een centraal thema van vele filosofische stromingen en ook in de werken van (toneel)schrijvers, dichters en kunstenaars wordt deze thematiek al decennia lang weergegeven.

Trauma nader verkend
Integrale visie op trauma

Een integrale visie op ontwikkeling en traumatisering

De meeste reguliere visies op trauma verwerking en behandeling, zijn Westerse buitenkant benaderingen. Een bredere visie sluit deze evidence-based behandelingen niet uit, maar omsluit ze juist in een groter geheel. Wilber (2006) heeft de taak op zich genomen om vrijwel alle Westerse en Oosterse mythologische, filosofische en psychologische inzichten en ontwikkelingen te bestuderen, met als doel tot een integraal model te komen. Hij is daar aardig in geslaagd en heeft mij in mijn werk enorm geïnspireerd. Mijn eigen ervaringen, ont-wikkelingen, inspiratiebronnen en leraren hebben allen enorm bijgedragen aan het totstandkomen van mijn nieuwe missie. Ik hoop je als gids de wegen naar trauma geïnformeerde/sensitieve begeleiding en Post Traumatische Groei te kunnen tonen en eventueel een stukje met je mee te lopen.

Wilber, K. (2006). Integrale psychologie (2e druk). Deventer: Uitgeverij Ankh-Hermes B.V.

Een integrale visie op ontwikkeling en traumatisering

INFOGRAPHICS

Open Minded en integratieve 7M- Ontwikkelmodel waarbinnen alle invalshoeken en methodieken kunnen worden geïntegreerd. (Model van Jan-Pieter Sonbeek)

Organisatie ontwikkelmodel van Jan-Pieter Sonbeek. Een bewuste, open minded en integratieve kijk op organiseren. (Model van Jan-Pieter Sonbeek)

Persoonlijke ontwikkelprocessen tijdens een Ontdekkingsreis (Model van Jan-Pieter Sonbeek)

Ontdekkingsreis van de Ondernemer. Een open minded en Integratieve kijk op Ondernemen (Model van Jan-Pieter Sonbeek)

VIDEOS

What is trauma? The author of “The Body Keeps the Score” explains | Bessel van der Kolk | Big Think

6 ways to heal trauma without medication | Bessel van der Kolk | Big Think

Post Traumatic Succes. Fredrike Bannink & René den Haan. Positive Psychology & Solution-Focused Strategies to help clients survive & Thrive

Healing Trauma and Spiritual Growth: Peter Levine & Thomas Huebl

The HERO’S JOURNEY – Joseph Campbell

The purpose of this video is to relay the most sublime teaching of Sunyata

PODCASTS

Veteraan Richard, fysiek en mentaal gebroken, vindt dankzij spiritualiteit zijn ware identiteit.

Richard van Holsteijn was commandant bij de Luchtmobiele Brigade. Inmiddels is hij counseler, (mindfulness) trainer en werkzaam als docent aan de Academie Integrale Menswetenschappen SPSO.

Dr. Peter on what learning about an animal’s response to trauma can teach us about healing the wounds in our own minds.

VERDIEPENDE ARTIKELEN

Ace's study - Trauma

Artikel lezen ...

Trauma en PTTS - deel 2

Artikel lezen ...

Trauma en PTTS - deel 3

Deze link werkte niet

Trauma en PTTS – deel 1, Richard van Holsteijn

Trauma en PTTS – deel 2, Richard van Holsteijn

Trauma en PTTS – deel 3, Richard van Holsteijn

Symptomen en behandeling trauma

Artikel lezen ...

Ace's study - Trauma

Artikel lezen ...

Symptomen en reguliere vormen van behandeling bij trauma en PTSS, Richard van Holsteijn

Deze link werkte niet

Zorg en mythes, Richard van Holsteijn

Deze link werkte niet

INSPIRATOREN

Carl Jung was een Zwitsers psychiater, psycholoog en grondlegger van de analytische psychologie.

Viktor Frankl was een Oostenrijks psychiater en neuroloog. Hij overleefde de holocaust en was de grondlegger van de logotherapie.

Alan Watts was een Engels filosoof die zich verdiepte in zen, het boeddhisme en taoïsme.

Ken Wilber is een Amerikaans filosoof en vooral bekend van zijn integrale zienswijze op ontwikkeling in bewustzijn.

Thich Nhat Hanh was een Vietnamese boeddhistische zen monnik en mindfulness leraar.

Stanislav Grof is een Tsjechisch psychiater en bewustzijnsonderzoeker en één van de grondleggers van de transpersoonlijke psychologie.

BOEKEN

Trauma sporen – Bessel van der Kolk

Trauma & herstel – Judith Herman

Posttraumatisch succes – Frederike Bannink

De tijger ontwaakt – Peter Levine

Trauma and the soul – Donald Kalsched

War and the Soul – Edward Tick

De gehiemen van de ziel – Kees Aaldijk

Groepspsychotherapie in theorie en praktijk – Yrvin D. Yalom

Integrale psychologie – Ken Wilbur

De zin van het bestaan – Victor E. Frankl

COACHES

Richard van Holsteijn

Maatschappelijk werker - Counselor

(Mindfulness) trainer

 Docent aan de Academie voor Integrale Menswetenschappen SPSO


- - -